Recyclage: welke risico’s zijn er en hoe blijven ze beheersbaar?

Terwijl overheden en milieuorganisaties hameren op het belang van recyclage om onze klimaatdoelstellingen te halen, dreigt de economische realiteit roet in het eten te gooien. Veel verzekeringsmaatschappijen maken een voorbehoud voor de sector vanwege de connotatie met vervuiling en de risico’s die het werk met zich meebrengt. De schadecijfers zijn vaak hoog, de risico’s soms onvoorspelbaar. Maar een recyclagebedrijf dat geen brandverzekering vindt, kan niet opereren. Volgens Christel Kiebzak en Sven Bormans ligt de oplossing om de recyclage- en verzekeringssector te verbinden in nuance, technische kennis en een sterk preventiedossier.

Het knelpunt ligt vandaag veelal in de perceptie van de recyclagesector. “De verzekeringsmarkt is voor deze sector uitdagend”, bevestigt Christel. “Veel verzekeraars haken doorgaans al af op basis van de activiteit. Nochtans omvat deze activiteit een enorme diversiteit. Onze taak is om dat gesprek open te breken en oplossingen te vinden die voor alle betrokken partijen werken. We kunnen in onze maatschappij niet zonder de recyclagesector dus de risico’s moeten verzekerbaar blijven.”

Volgens de experts van Vanbreda is recyclage een containerbegrip geworden waaronder totaal uiteenlopende risico’s schuilgaan. Onterecht, want recyclagebedrijven verschillen sterk in processen, volumes, samenstelling van materialen en technologische maturiteit. Een papierverwerker heeft een volledig ander risicoprofiel dan een autoshredder. Een glasophaler verschilt totaal van een bedrijf dat glas smelt. De verwerking van moderne textielmixen, plastics of composieten brengt nieuwe, vaak onbekendere risico’s mee.

Door enkele historische schades worden die uiteenlopende activiteiten helaas vaak over één kam geschoren. Terwijl de risico’s in werkelijkheid sterk variëren. Sven ziet daar de grootste uitdaging: “Men gooit alles op een hoop, terwijl er tussen recyclagebedrijven onderling vaak enorme verschillen zijn. Als je een glascontainer leeghaalt is de kans dat er brand ontstaat, zeer klein. Wanneer is dat risico er wel? Als je glas gaat smelten, maar dan zit je al in een heel andere fase, in een heel ander proces.”

“Vroeger hadden we ook veel meer basic afvalstoffen”, haakt Christel in. “Die waren al vrij zuiver. In textielafval had je pakweg wol en katoen. Vandaag heb je heel veel derivaten zoals nylon en gerecycleerde materialen die een ander gedrag vertonen. Vaak weet de recycleerder ook niet perfect wat hij precies binnenkrijgt.”

In Europa is België, samen met Nederland en Duitsland, een van de recyclagekampioenen. Desondanks heerst vandaag nog te veel de indruk dat recycleren een eindpunt is. “Terwijl het vaak ook een beginpunt is”, zegt Christel. “Gerecycleerde producten worden een grondstof voor nieuwe producten of de grondstof voor het opwekken van energie.”

De snelle elektrificatie van onze samenleving zorgt voor een explosieve toename van lithium‑ion batterijen in de afvalketen. Ze zitten overal: in fietsen, steps, speelgoed, gereedschap, huishoudtoestellen en zelfs in wenskaarten.

“Vaak is de manipulatie van de batterij een pijnpunt”, vertelt Christel. “Hoe gaat ze reageren als je ze op de sorteerlijn legt? Of als ze op de grond valt? Wat is er in het verleden mee gebeurd? Is de batterij intern misschien al gecontamineerd? Aan de buitenkant zie dat je meestal niet.”

Als zo’n batterij beschadigd raakt, bijvoorbeeld omdat ze geplet wordt in een grijper of shredder, gaat ze in thermische loop. Dat heet de thermal runaway, legt Sven uit. “Dat geeft een enorme hitteontwikkeling die heel moeilijk te blussen is. Als dat gebeurt midden in een berg brandbaar materiaal, heb je meteen een groot probleem. Het is één van de redenen waarom verzekeraars strengere eisen stellen aan opslag, scheiding, detectie en doorlooptijden.”

Daarnaast bestaan er al technologische hulpmiddelen om de risico’s te beheersen, thermische camera’s bijvoorbeeld, die een brand al detecteren voor hij zichtbaar is en die automatisch sprinklers kunnen laten afgaan. Maar ondanks al die technologische innovaties blijft preventie een zeer belangrijke factor. “We gaan in gesprek met de klant en gaan ook ter plaatse kijken”, zegt Christel. “Technologie speelt daarbij een rol, maar is nooit de eerste stap. Eerst moet duidelijk zijn hoe een bedrijf werkt: materialenstromen, procesrisico’s, organisatie van de site en bestaande preventiemaatregelen. Veel bedrijven hebben al sterke praktijken, maar niet geformaliseerd. Door dat inzichtelijk te maken, kunnen risico’s gerichter beheerst worden. Typische aandachtspunten zijn de beperking van afvalvolumes, doorlooptijden, detectie en monitoring, opleiding van medewerkers en duidelijke procedures. Preventie is veel meer dan enkel investeren in hulpmiddelen.”

In die investeringsstrategie kan Vanbreda ook een rol spelen, onderstreept Sven. “Wij volgen de ontwikkelingen op de voet, zodat we ook daar advies kunnen geven. Er zijn bijvoorbeeld sensoren die waterstofbrand niet detecteren. Als je aan de slag gaat met waterstof moet je dat wel weten natuurlijk. Zo bekijken we momenteel bijvoorbeeld of lithium-ion batterijen met schuim te blussen zijn. En gaan we in gesprek met de verzekeraars over de acceptatie hiervan.”

Heel veel recyclagebedrijven zijn als kleine kmo begonnen en organisch doorgegroeid tot mooie bedrijven. Ook voor de ondernemer is een goede verzekering een zegen, aldus Sven. “Met de groei nemen risico’s en potentiële schadebedragen toe. Professioneel risicobeheer wordt daarmee een strategische noodzaak. Een verzekering op zich biedt geen gemoedsrust, professioneel risicobeheer doet dat wel. Een brandverzekering vormt het sluitstuk: ze zorgt ervoor dat een onderneming na een zwaar incident kan herstellen en operationeel kan blijven.”

Volgens de verzekeringsexperts van Vanbreda blijft de markt ook de komende jaren uitdagend voor de recyclagesector. De eisen zullen streng blijven en de premies stevig. “We zijn transparant en realistisch tegen de klant”, zegt Christel. “Maar er is wel degelijk een verzekeringsmarkt voor ondernemingen die aantoonbaar investeren in veiligheid, structuur en technologie.”

Ook Sven ziet een evolutie naar meer professionalisering: “Onze missie is om klanten te begeleiden in die professionalisering en hun investeringen. Bedrijven die hun risico’s beheersen nemen een wissel op de toekomst en dat is goed voor de sector, voor verzekeraars en voor de eindklant.”